BİRLİKTE. DAHA GÜÇLÜ.

İş Kurma
Çalışan Özlük Hakları

Çalışan Özlük Hakları

• İş Kazası ve Bildirim Süresi
• Kıdem Tazminatı Hakkı
• İhbar Tazminatı Hakkı ve Bildirim Süreleri
• Yıllık Ücretli İzin ve Süresi
• Doğum İzinleri
• Çalışma İzni Başvuruları


İş Kazaları ve Bildirim Süresi
Sigortalı çalışanın iş yerinde bulunduğu sırada meydana gelen, sigortalı çalışanı bedence veya ruhça arızaya uğratan olaya iş kazası denilmektedir. Burada sigortalı çalışanın hangi zamanların iş kazası içinde kabul edileceği ve iş kazalarının bildirim sürelerinden bahsedilecektir.
İş Kazası Nedir?
Sigortalı çalışanın iş yerinde bulunduğu sırada meydana gelir.
İşveren tarafından yürütülmekte olan iş dolayısıyla meydana gelebilir.
Sigortalı çalışanın işveren tarafından verilen bir görevle başka bir yere gönderilmesi yüzünden yolda meydana gelebilir.(Asıl işini yapmadan)
Emziren kadın çalışanın süt izni esnasında meydana gelebilir.
Bu esnalarda meydana gelen olaylar işçiyi bedence ve ruhça arızaya uğratıyorsa iş kazası olur.
İş Kazası Bildirim Süresi
Sigortalı çalışanın iş kazasına uğraması halinde iş veren tarafından o yerin kolluk kuvvetlerine ve SGK' ya en geç kazadan sonra 3 iş günü içinde bildirilmesi gerekmektedir. İş kazasını geçiren Bağ-kur' lu ise 1 ayı geçmemek şartıyla, rahatsızlığının bildirim yapmaya engel olmadığı günden sonra 3 iş günü içinde bildirmesi gerekmektedir.
SGK İl ya da Merkez Müdürlüklerine bizzat müracaat ederek ya da posta ile bildirilebilir.
İş kazası işverenin kontrolü dışındaki yerlerde meydana gelirse, iş kazasının öğrenildiği tarihten itibaren başlar.
İş kazası için SGK' nın denetim ve kontrol ile yetkilendirilen memurları tarafından veya Bakanlık iş müfettişleri vasıtasıyla soruşturma yapılabilir.
4a (SSK' lı), 4b' li (Bağ-kur) çalışanlar da iş kazasına uğramaları halinde kazadan sonra 3 gün içinde o yerin kolluk kuvvetlerine ya da SGK' ya iş kazasının bildirilmesi gerekir.
Bildirim süreleri iş günü olarak belirlendiğinden cumartesi, pazar ve resmi tatiller dikkate alınmaz. Tatil günü bitimini takip eden 3 iş günü içinde bildirim yapılır.

Kıdem Tazminatı Hakkı
Kıdem tazminatı, çeşitli sebeplerle işinden ayrılan işçiye, iş kanunu gereğince işveren tarafından verilen verilen tazminat şeklidir. Kıdem tazminatı hakkını kazanma şartları, kıdem tazminatı hesaplama hakkında bilgiler bu sayfada belirtilmiştir. Bir işçinin kıdem tazminatı hakkını kazanabilmesi için, tek bir işverene bağlı olarak en az 1 yıl çalışması gerekir.
Kıdem Tazminatına Hak Kazanma Şartları
- Kıdem tazminatına hak kazanabilmek için, bir iş yerinde en az 1 yıl çalışmak ve iş sözleşmesinin işveren tarafından ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık dışındaki nedenlerden biriyle sona ermesi gerekir. Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı bir nedenle iş sözleşmesi biterse işçi kıdem tazminatı almaya hak kazanmaz.
- Muvazzaf askerlik görevi nedeniyle işten ayrılmış bir kişi kıdem tazminatı almaya hak kazanır.
- Bir işçinin kıdem tazminatı almaya hak kazanabilmesi için kendi isteği ile işinden ayrılmamış olması gerekir.
- Bir işçinin kıdem tazminatı almaya hak kazanabilmesi için o iş yerinde aynı işverene bağlı olarak en az 1 yıl çalışmış olması gerekir.
- Kadının evlendiği tarihten itibaren 1 yıl içinde kendi isteği ile iş sözleşmesini feshetmesi durumunda kıdem tazminatı almaya hak kazanılır.
- İşçinin ölümü halinde hak kazanılan kıdem tazminatı ölen işçinin mirasçılarına ödenir.
3600 prim ödeme günü ve 15 yıl sigortalılık süresi dolanlar;
- İlk sigortalı olduğu tarihten itibaren 15 yıl geçen, bu süre içinde 3600 gün prim ödeyen ve sigortalılar, emeklilik için yaş, prim günü ve sigortalılık süresi koşullarından yaş dışındakileri yerine getirdiklerinde son çalıştıkları iş yerinden kıdem tazminatı almak suretiyle ayrılabilirler.

Kıdem Tazminatı Hesaplanması
İşçinin çalıştığı her 1 yıl için son 30 günlük brüt ücret tutarındadır. Yıl kesirleri de dikkate alınır. İşçinin giriş ve çıkış tarihleri tespit edilir. Kaç yıl çalışmış ise son aldığı brüt ücret ile çalıştığı yıl çarpılır. Yıldan arta kalan aylar da güne çevrilir. Son brüt ücret 365' e bölünerek günlük ücret bulunur. Son olarak güne çevrilen çalışma süreleri ile günlük ücret çarpılarak hesaplanan rakamlar toplanır. (yıl+ay+gün)
Kıdem tazminatı tavanı aşmıyorsa sadece damga vergisi kesintisi olur. Eğer tavanı aşıyorsa gelir vergisi kesintisi de olur. (Gelir vergisi kesintisi % 15' tir.)
İşçi çalıştığı süre içinde greve katılmışsa grevde geçen süreler kıdem tazminatı hesaplamasında dikkate alınmaz.
Belirli süreli iş sözleşmesinin sona ermesi ile kıdem tazminatı hakkı kazanılamaz.
İşçi istifa ederse kıdem tazminatı hakkı kazamaz.


İhbar Tazminatı Hakkı ve Bildirim Süreleri
İhbar tazminatı işçinin iş tazminatından doğan hakkıdır. İşten çıkartılan işçiye çalışma süreleri göz önünde bulundurularak verilen tazminattır. İhbar tazminatı sadece işçiye ödenmeyip, bildirim şartına uymayan işçinin işverene ödemekle yükümlü olduğu bir tazminat türüdür.
Kendi isteğiyle işinden ayrılan bir işçi ihbar tazminatından faydalanamaz.

Bildirim Süreleri
Belirsiz süreli iş sözleşmesinin feshinden önce bu durumun işveren tarafına bildirilmesi gerekir. İşçi ya da işverenin işi bırakma ya da işten çıkarma düşünceleri varsa bu düşüncelerin kanunun öngördüğü sürede karşı tarafa bildirmelerini sağlamaktır.
İş sözleşmeleri aşağıdaki belirtilen süreler sonrasında feshedilmiş sayılır.
- 6 aydan az çalışmış işçi için bildirimin işveren tarafına yapılmasından başlayarak 2 hafta sonra sözleşme feshedilir.
- 6 ay ile 1,5 yıla kadar çalışmış işçi için bildirimin işveren tarafına yapılmasından başlayarak 4 hafta sonra sözleşme feshedilir.
- 1,5 yıl ile 3 yıl çalışmış olan işçi için bildirimin işveren tarafına yapılmasından başlayarak 6 hafta sonra sözleşme feshedilir.
- 3 yıldan fazla çalışmış olan işçi bildirimin işveren tarafına yapılmasından başlayarak 8 hafta sonra sözleşme feshedilir.
Bu süreler asgaridir. İşçi ile işveren arasında sözleşme yapılarak artırılabilir.
Bildirim şartına uymayan taraf bildirim süresine ilişkin ücret tutarında tazminat ödemek zorundadır.
İhbar tazminatı hesabında ay hesabı yapılmaz. Bir hafta 7 gün olarak kabul edilir.
İşçiye yapılacak ihbar tazminatı ödeme miktarı 8000 TL' den fazla ise Vergi Usul Kanunu gereği yapılan ödeme teşvik kapsamında değerlendirileceğinden banka, özel finans kurumu ya da PTT aracılığıyla ödenmesi zorunludur.


Yıllık Ücretli İzin ve Süresi

Yıllık Ücretli İzne Hak Kazanma
Yıllık ücretli izne hak kazanmak için işçinin aynı işverene ait işyerlerinde çalıştığı süreler birleştirilir. İzne hak kazanmak için bir iş yerinde iş sözleşmesine bağlı olarak en az 1 yıl çalışmış olmak gerekmektedir.
Yıllık Ücretli İznin Uygulanması
Yıllık ücretli izin bölünemez.
1 yılını dolduran işçiler için yıllık ücretli iznin işveren tarafından sürekli olarak verilmesi zorunludur.
İzin süreleri tarafların anlaşması ile bir bölümü 10 günden aşağı olmamak üzere en fazla 3' e bölünebilir.
Yıl içinde verilmiş olan diğer ücretli izin, ücretsiz izin, dinlenme, hastalık vs. izinleri yıllık izne dahil edilmez.
Yıllık ücretli izin süresine denk gelen herhangi bir resmi tatil günü veya genel hafta tatili günü varsa bu günler yıllık izne dahil edilmez. Yıllık izin süresinden sayılmaz.
Yıllık ücretli iznini bulunduğu yerden başka bir yerde geçirecek olanlara istekte bulunmaları ve bunu belgelendirmeleri şartı ile, gidiş dönüşlerinde yolda geçirecek süreleri karşılamak üzere işveren 4 güne kadar ücretsiz yol izni vermek zorundadır. Bu izin ücretsiz izin kapsamına girer.
İşveren tarafından iş sözleşmesinin feshedilmesi (sonlandırılması) halinde, yeni iş arama izinleri yıllık ücretli izinler ile iç içe giremez.
İşveren yıllık ücretli izinleri gösteren izin kayıt belgesini tutmak zorundadır.
İşçi, kullanmak istediği izin tarihlerini 1 ay öncesinden işverene bildirmek zorundadır.
İş Kanununa Göre İzin Süreleri
İş Kanunu' na göre yıllık ücretli izin işe başlanıldığı tarihten itibaren deneme süresi dahil olmak üzere en az 1 yıl çalışan işçilere verilir. Yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez. İzin hakkını kullanmak şarttır.
İşçilere verilecek yıllık ücretli izin süreleri şöyledir:
- 1 yıldan 5 yıla kadar çalışmış olanlara (5 yıl dahil) 14 gün,
- 5 yıldan fazla 15 yıldan az çalışmış olanlara 20 gün,
- 15 yıl dahil ve daha fazla çalışmış olanlara 26 günden az olmamak şartıyla izin kullandırılır.
Ayrıca; 18 yaşından küçük ve 50 yaşından büyük işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi 20 günden az olamaz.
Belirtilen yıllık izinler iş sözleşmeleri ve Toplu İş Sözleşmeleri (TİS) ile artırılabilir.

Toplu İzin Uygulaması
İşveren Nisan ayının başı ile Ekim ayının sonu arasında işçilerin tümünü veya bir kısmını kapsayan toplu izin uygulayabilir.
Toplu İzin Uygulaması Dışında Kalan İşçiler: İş yerinin korunması, iş yerindeki araç, gereç ve makinaların bakımı, hazırlanması, temizlenmesi, güvenliği vs. sağlanması için zorunlu durumlarda bazı işçiler toplu izin uygulamasının dışında kalabilir.
Bu durumda olanların yıllık izinleri toplu izin uygulamasından sonra ya da önce diledikleri tarihte verilir. 


Doğum İzni ve Süresi

Hamile bir kadının doğumdan önce 8 hafta ve doğumdan sonra 8 hafta olmak üzere toplam 16 hafta izni vardır. Eğer doktor izin veriyorsa haklarının ilk 8 haftasını doğum sonrası döneme kaydırabilirler. Fakat, doğumdan önce 3 haftalık izin kullanmak mecburidir. Çoğul gebeliklerde doğum öncesi 8 haftalık izin 10 hafta da kullanılabilir. Kanunlar buna olanak sağlamaktadır.
Doğumdan önce ve sonra kullanılan toplam 16 haftalık sürede maaştan bir kesinti yapılmaz. Eğer ihtiyaç duyulursa doğumdan sonra ekstra 6 ay ücretsiz izin alınabilir. Bu dönemde ise maaş alınamaz.

Doğum İzni Almanın Şartları
Çalışan hamileler doğum izni almak için öncelikle doktordan hamile olduklarına dair bir rapor almalıdırlar. Rapor işyerine verildikten sonra doğum öncesi hafta ve doğum sonrası 8 hafta zamanları hesaplanır. Hesaplanan takvim iş yerine bildirilir.
Doğum İznini Hesaplama
Kanun, doğumdan 8 hafta önce doğum iznine ayrılabilir diyor. Gebelik süresi 40 hafta olduğuna göre 8 hafta öncesi 32. haftaya denk geliyor. Yani 32. haftanın dolması gerekli.
Süt İzni ve Saatleri
Çalışan kadınlara 1 yaşından küçük çocukları emzirmeleri için günde 1,5 saat süt izni verilir. Bu sürenin hangi saatler arasında alınacağını ve kaça bölüneceğini çalışan kadın kendisi belirler. Bu süre çalışma süresinden sayılır. Süt izninin günlük olarak kullanılması şarttır.

Çalışma İzni Başvuruları
Yabancılar çalışma izni başvurularını yurt dışından Türkiye Cumhuriyeti temsilciliklerine (Büyükelçilik ve Konsolosluklarına) yapmaları gerekmektedir.
Türkiye' de eğitim amacıyla verilen ikamet izinleri hariç en az 6 ay süreli ikamet izni almış olup da bu süresi sona ermemiş olan yabancılar başvurularını Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı' na yapabilmektedir.
Çalışma İzninin Verilmesi
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, çalışma izni başvurusunu sonuçlandırır.
Çalışma İzni kararı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından, yurt dışından başvuru yapan yabancıya iletilmek üzere Türkiye Cumhuriyeti temsilciliklerine iletilir.
Yurt içinden yapılan başvurularda ise başvuran yabancıya ya da işverene bildirilir.
Çalışma İzinlerinin Geçerliliği
Çalışma izinleri, emniyet makamından alınacak ''Çalışma Amaçlı İkamet Tezkeresi'' ile geçerlilik kazanmaktadır.
Türkiye' de çalışacak yabancıların Türkiye' ye giriş yaptıktan itibaren 30 gün içinde çalışacakları İl Emniyet Müdürlüğü Yabancılar Şube Müdürlüklerinden/Büro Amirliklerinden çalışma amaçlı ikamet izni almak zorundadırlar.
Buna göre Türkiye' de çalışacak olan bir yabancının sırası ile aşağıdaki işlemleri tamamlamış olması gerekir:
1- Çalışma İzni (Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı' ndan alınıyor.)
2- Çalışma Vizesi (Türkiye'nin Dış Temsilciliklerinden alınıyor.)
3- Çalışma amaçlı ikamet Tezkeresi (İlgili Emniyet Makamları)
Çalışma Vizesi Şartı ve İstisnası
Türkiye' nin dış temsilcilikleri kanalıyla çalışma vizesi alma koşulu aşağıdaki yabancılarda aranmamaktadır:
1- Herhangi bir sebeple en az 6 ay süreyle ikamet izni almış olup bu izin süresi içinde çalışma izni verilmiş olanlar çalışma vizesi almak zorunda değillerdir.(Öğrenim amacıyla ikamet izni alanlar hariç)
2- Süresi sona eren çalışma izninin uzatılması için, sürenin bitiminden itibaren en geç 15 gün içinde uzatma başvurusunda bulunulması gerekir. Bu süre içinde çalışma izni başvurusu kabul edilenler çalışma vizesi almak zorunda değillerdir.
3- Bakanlıklar ve kamu kurum/kuruluşlarına bizzat istihdam edilenler çalışma vizesi almak zorunda değillerdir.