BİRLİKTE. DAHA GÜÇLÜ.

İş Kurma
Bütçe ve Nakit Yönetimi

NAKİT YÖNETİMİ

Nakit Yönetimi ile işletme; bir yandan işletmenin finansal yükümlülüklerini karşılama için yeterli nakit sağlanması, işletmece büyüme ve yatırım fırsatlarından yararlanmak için yeterli nakit bulundurulmasını hedefler, öte yandan belirli maliyet ve sakıncalarını göz önünde tutarak söz konusu nakit tutarının gereğinden fazla olmasından kaçınmaya çalışır.

Nakit yönetimin etkinliği, işletmenin faaliyetlerini genişletmek için gerekli ek fonları üretmesine imkan sağlayabileceği gibi, önemli ölçüde faiz tasarrufu da sağlayabilir.

Nakit yönetiminde hedef, işletmenin optimum nakit düzeyi ile çalışmasıdır. Nakit düzeyinin optimum olmasında ölçü, nakdin o düzeyde olmasının sağladığı faydanın, yüklediği külfetten bizi tatmin edecek ölçüde fazla olmasıdır.

 

İşletmelerde Nakitten Nakite Dönüş Süreci:

 

            Nakit yönetiminin ayrıntısına girmeden önce işletmelerde kuruluş ve faaliyetler sırasında nakit tutarının nasıl bir seyir izlediği, ne gibi varlıklara yatırıldığı ve tekrar nasıl nakte dönüştüğünü görmekte yarar vardır. Aşağıdaki şekil bu süreci göstermektedir.

 

  1. Satın alma
  2. İşçilik, hammadde malzeme ve diğer giderler
  3. Amortisman giderleri
  4. Peşin satışlar
  5. Kredili satışlar
  6. Alacaklardan Tahsilat
  7. Sabit Varlık Satışı
  8. Ödemeler

 

Nakit Bulundurma Nedenleri:

 

İşlem Güdüsü: İşletmenin günlük faaliyetlerinin gerektirdiği ihtiyaçları karşılamak, vadesi gelmiş ödemeleri yapabilmek için para bulundurulmasıdır.

İhtiyat Güdüsü: Dönemsel ve mevsimlik dalgalanmalara, olağan üstü olaylar ve beklenmedik durumlara karşı hazırlıklı olmak amacıyla nakit bulundurulmasıdır. Gelecekle ilgili belirsizlikler arttığında bu amaçla tutulan nakit tutarı artar.

Spekülasyon Güdüsü: Avantajlı yatırım fırsatlarından yararlanabilmek, elverişli koşullarla alım yapabilmek  için nakit bulundurulmasıdır.

Günümüzde işletmeler daha çok ilk iki günde güdüye önem vermektedir.

 

Nakit Bulundurmanın Yararları:

 

  • Günlük faaliyetlerin gerektirdiği ödemeleri aksatmadan yapabilmek.
  • Vadesi gelen ödemeleri zamanında yapabilmek.
  • Olağanüstü (beklenmeyen) olaylar karşısında güç duruma düşmeyecek biçimde hazırlıklı olmak.
  • Peşin alımlarda nakit iskontosundan yararlanmak.
  • Bankalarla iyi ilişkiler kurmak ve sürdürmek.
  • Karlı yatırım, alım ve iş fırsatlarından yararlanmak.

 

Nakit Bulundurmanın Maliyeti:

 

  • Aşırı nakdin alternatif maliyeti: Bunları belirli bir karlılıkla kullanma imkanından yoksun kalmak,. Bu maliyet serbest menkul kıymet biçiminde bir yatırımla bir ölçüde aşılabilir.
  • Fazla nakdi kısa vadeli borçların ödenmesinde kullanmadığımız için faiz maliyetinin artması ve finansal riskin yükselmesi.
  • Genel olarak kaynak maliyetinin yükselmesi.

 

Nakit Yetersizliğinin Sakıncaları:

  •  Kredi sağlama imkanı zorlaşır. Kredi koşulları kötüleşebilir. Faiz oranları yükselebilir.
  • Kredili mal alımı zorlaşabilir. Vade farkları yükselebilir. Satıcılar işletmeye ikinci sınıf müşteri muamelesi yapabilir. Hammadde alım düzeni aksayabilir.
  • Vadesi gelen borçların zamanında ödenmemesi dolayısıyla kayıp oluşur. (Kredi değerliliğinin düşmesi, temerrüt faizi vb, tasfiye tehlikesi.)
  • Alımlarda nakit iskontosundan yararlanamama, elverişli koşullarda alım yapamama.

Nakit Yönetiminin Hedefleri:

Nakit yönetimi üç ana hedefi içermektedir.

  1. Likidite sorumluluğu
  2. Nakit karlılığı
  3. Nakit Denetimi

 

  1. Likidite Sorumluluğu: İşletmenin parasal yükümlülüklerini karşılayacak ve günlük faaliyetlerini aksatmayacak düzeyde nakit bulundurması olarak ifade edilebilir. Sözkonusu düzeyi doğru belirleyebilmek için bulundurulacak nakit tutarını etkileyen faktörleri bilmek gerekir.

 

Bulundurulacak Nakit Tutarını Etkileyen Faktörler: Bunları aşağıdaki başlıklar çerçevesinde kısaca özetleyebiliriz.

  1.  Gelecekteki Para Akış Tahmini: Bu tahmin ne kadar sağlıklı olursa ihtiyat güdüsüyle tutulacak nakit tutarı o kadar azalır. Tahminin sağlıklı olması için nakit bütçesi düzenlenir.
  2. Alış- Satış Koşulları:  Hammadde , malzeme ve mal alımları ne derecede elverişli koşullarla ve ne ölçüde kredili (özellikle vadenin uzunluğu) ise bulundurulması gereken nakit o ölçüde azalacaktır. Çünkü söz konusu işletme büyük ölçüde satıcılar tarafından finanse ediliyor demektir.

İşletmenin satışları ne derecede elverişli koşullarla ve ne ölçüde peşin olarak yapılıyorsa, işletmenin nakit tutma ihtiyacı o ölçüde azalacaktır.

  1.  Alacakların ve Stokların Devir Hızı: Söz konusu devir hızları ne ölçüde  yükselirse işletmenin bulunduracağı nakit tutarı o ölçüde azalacak, aksi durumda o ölçüde artacaktır.
  2. Kredi Sağlama Kapasitesi: Herhangi bir sıkışıklık durumunda işletmenin bankalardan kısa vadeli kredi alabilecek ölçüde kredi değerliliği yüksekse, söz konusu işletmenin bulundurması gereken nakit tutarı azalacaktır.
  3. Endüstri Kolundaki Rekabet Durumu:  Rekabetin yüksek olduğu sektörlerdeki işletmelerin, beklenmedik olumsuzluklarla karşılama olasılıkları ve bu durumdan görecekleri zarar daha yüksektir. Bu nedenle söz konusu işletmeler daha fazla nakit bulundurma ihtiyacı duyarlar.
  4. Fiyat Değişikliklerin Öngörülebilmesi: Yakın gelecekteki fiyat değişiklikleri öngörülebildiği ölçüde işletmenin bulundurma gereği duyacağı nakit tutarı azalacaktır.

 

  1. Nakit Karlılığı: Finans yöneticisi, elindeki kaynakları en verimli biçimde kullanmalıdır. Bunu sağlamak için iki hususa dikkat etmek gerekir.

            Öncelikle, elinde bulundurduğu nakit; büyüme, iş ve yatırım fırsatlarından yararlanmayı mümkün kılacak düzeyde olmalıdır. Yetersiz nakit, belirtilen nedenlerle karlılığı sınırlayacak kararlar verilmesine yol açabilir. Sınırlı karlılık ise daha sonra yetersiz nakit sorununu büyütebilir.

            İkinci olarak bulundurulan nakit, kaynak maliyetini yükseltecek veya karlılığı düşürecek biçimde gereğinden fazla olmamalıdır.

   

  1. Nakit Denetimi: İşletmenin yükümlülüklerini yerine getirmesi hem ahlaki hem yasal hem de ekonomik açıdan gereklidir. Bunun için nakit denetimi mutlaka ciddiye alınmalıdır.

Ahlaki ve yasal gerekliliği izaha gerek yoktur.

Yükümlülüklerin yerine getirilmesi ekonomik açıdan niçin gereklidir? Bu hususa dikkat edilmezse işletme iflasa kadar gidebilir. En azından itibar kaybedeceği için daha sonraki alımlarda koşullar ağırlaşabilir,  maliyetler artabilir, alımlar aksayabilir.

 

Optimal Nakit Tutarının Belirlenmesi:  

Finans yöneticisi bir yandan fazla nakit bulundurmanın sağlayacağı yararlarla, nakit yetersizliğinin direkt ve alternatif maliyetlerini; öte yandan aşırı nakit tutmanın sakıncalarını dikkate alarak optimal nakit tutarını saptayacaktır. Bu kararı verirken dikkate alması gereken; nakit bulundurmanın yararları ve maliyetleri ile nakit yetersizliğinin sakıncalarını yukarda ayrıntılarıyla özetlemiş bulunuyoruz. Anlaşılacağı gibi optimun nakit tutarının belirlenmesi birçok faktörün dikkate alınmasının gerektiren oldukça kompleks bir konudur.

            Burada sadece bu konuda başvurabileceğimiz bazı pratik yöntemlere değineceğiz.Bunları şöyle sıralayabiliriz:

  •  Belirli bir süredeki satış tutarı kadar nakit bulundurulması. Örneğin en az 15 günlük satış tutarı düzeyinde nakit bulundurulması düşünülebilir.
  • Kısa vadeli borçların belirli bir yüzdesi kadar nakit bulundurulması.
  • Belirli bir süredeki nakit çıkışını gerektiren giderler tutarı kadar nakit bulundurulması.